मुखवटा फाटलेला टिपू

इतिहासाच्या पाऊलखुणा कधी कधी रक्ताने माखलेल्या असतात, पण काळाच्या ओघात त्यावर सोयीस्कर उदात्तीकरणाचे पडदे टाकले जातात. म्हैसूरचा 'वाघ' म्हणून ज्याचा जयजयकार केला जातो, त्या टिपू सुलतानच्या तलवारीवर केवळ शौर्याची गाथा नव्हती, तर हजारो निष्पापांच्या रक्ताचे डागही होते. आज आपण इतिहासाच्या त्याच विसरल्या गेलेल्या, काळोख्या पानांवरचा धूळ झटकणार आहोत. हा तो इतिहास आहे जो दस्तऐवजांमध्ये जिवंत आहे, पण जनमानसात जाणीवपूर्वक दडवला गेला आहे.

इतिहासाचे कडू वास्तव: टिपू सुलतानचा रक्ताळलेला प्रवास

श्रीरंगपट्टणमचा तो भव्य किल्ला... कावेरीच्या पात्रात शांतपणे उभा असलेला. आजही तिथे पर्यटकांची गर्दी असते, टिपूच्या शौर्याच्या गोष्टी ऐकवल्या जातात. पण याच किल्ल्याच्या भिंतींनी एकेकाळी असा आकांत ऐकला होता, जो आजही काळजाचा थरकाप उडवू शकतो. टिपू सुलतान हा केवळ एक योद्धा नव्हता, तर तो एक अशा विचारधारेचा वाहक होता जिथे 'सत्ता' आणि 'धर्म' यांच्या संगमातून क्रूरतेचा नंगा नाच घातला गेला.

१. सत्तेचा पाया: विश्वासाचा खून

टिपूच्या सत्तेची मुळेच मुळी प्रतारणेत (Betrayal) रुजलेली होती. त्याचे वडील हैदर अली हे म्हैसूरच्या वूडियार राजघराण्याचे एक सामान्य लष्करी अधिकारी होते. राजघराण्यातील अंतर्गत वादाचा फायदा घेऊन हैदरने सत्ता बळकावली. पण टिपूने तर त्याहून पुढे पाऊल टाकले. त्याने वूडियार राजांना त्यांच्याच राजवाड्यात नजरकैदेत ठेवले. ज्या वूडियार घराण्याने म्हैसूरला समृद्ध केले, त्यांच्याच वारसांना अन्नान्न दशा करून टिपूने स्वतःला 'सुलतान' घोषित केले. ही केवळ सत्तापालट नव्हती, तर एका संस्कृतीच्या गळ्यावर फिरवलेली तलवार होती.

२. कानराचे आक्रंदन: ६०,००० ख्रिश्चनांची शोकांतिका

१७८४ सालची ती सकाळ... ख्रिश्चनांचा 'Ash Wednesday' चा पवित्र दिवस. मंगळूर आणि कानरा प्रांतात शांतता होती. अचानक टिपूच्या सैनिकांनी गावागावांना वेढा घातला. गुन्हा काय? तर म्हणे त्यांनी इंग्रजांना मदत केली. पण शिक्षा कोणाला मिळाली? केवळ सैनिकांना नाही, तर अबालवृद्ध, स्त्रिया आणि तान्ह्या मुलांनाही.

टिपूने आपल्या स्वतःच्या डायरीत अभिमानाने लिहिले आहे की, त्याने ६०,००० ख्रिश्चनांना कैद करून श्रीरंगपट्टणमकडे हाकलले. तो प्रवास नव्हता, तर ते मृत्यूचे तांडव होते. वाटेत हजारो लोक उपासमार आणि आजाराने मेले. जे श्रीरंगपट्टणमला पोहोचले, त्यांना दोनच पर्याय दिले गेले  'इस्लाम किंवा मृत्यू'. जेम्स स्करी नावाच्या एका कैद्याने तर काळजाला घरे पाडणारे वर्णन केले आहे. ज्यांनी आपल्या मुली जनानखान्यात देण्यास नकार दिला, अशा हजारो पुरुषांचे नाक, कान आणि ओठ कापून त्यांना गाढवावर उलटे बसवून फिरवण्यात आले. हा कोणता न्याय होता? ही कोणती युद्धनीती होती?

३. कोडगु (कूर्ग): निसर्ग जेथे रक्ताने न्हाऊन निघाला

कर्नाटकच्या वायव्येला असलेला कोडगु प्रांत. तिथले 'कोडवा' लोक म्हणजे बाणेदार आणि लढाऊ. त्यांनी टिपूचे मांडलिकत्व स्वीकारण्यास नकार दिला. टिपूने तिथे सात महिने मोहीम राबवली. त्याने कोडवांना जनावरांसारखे जंगलातून हुसकावून काढले.

टिपूने कर्नूलच्या नवाबाला लिहिलेल्या पत्रात स्वतः मान्य केले आहे की, त्याने पन्नास हजार कोडवांना कैद करून त्यांचे सक्तीने धर्मांतर केले. मडिकेरी या हिंदू नावाचे रूपांतर 'झफीराबाद' मध्ये केले गेले. इथल्या लोकसंख्येचे प्रमाण बदलण्यासाठी टिपूने तिथल्या मूळ रहिवाशांना हाकलून तिथे आपल्या धर्माचे लोक वसवले. ही 'डेमोग्राफिक वॉरफेअर'ची (लोकसंख्याशास्त्रीय युद्ध) सुरुवात टिपूने अठराव्या शतकातच केली होती. आजही कूर्गमध्ये 'टिपू जयंती'ला जो तीव्र विरोध होतो, त्यामागे या पिढ्यानपिढ्या चालत आलेल्या जखमा आहेत.

४. मलबारचा 'जिहाद': संस्कृतीचा संहार

मलबार म्हणजे आजचा केरळ. तिथल्या शांत आणि निसर्गरम्य भूमीवर टिपूने 'जिहाद'चे वादळ आणले. त्याने मलबारच्या नायरांना दिलेली धमकी आजही इतिहासात नोंद आहे: "जर तुम्ही शरण आला नाही, तर मी तुम्हा सर्वांना इस्लामचा गौरव बहाल करीन." कालिकतमध्ये त्याने २०० ब्राह्मणांना पकडून त्यांना गोमांस खाण्यास भाग पाडले आणि त्यांचे सक्तीने धर्मांतर केले. एका हिंदू प्रमुखाने, ज्याचे नाव गुरुकुल होते, त्याने टिपूच्या हाती लागून विटंबना करून घेण्यापेक्षा आपल्या पत्नी आणि मुलांसह स्वतःला आगीत झोकून दिले. टिपूने स्वतःच्या एका पत्रात बढाई मारली आहे की, त्याने मलबारमध्ये ४ लाख हिंदूंचे धर्मांतर केले. ८,००० मंदिरे नष्ट केली किंवा त्यांची विटंबना केली. यातील काही मंदिरांची छपरे सोन्या-चांदीची होती, ती टिपूने लुटली. आज केरळच्या लोकसंख्येचे जे स्वरूप दिसते, त्याची बीजे टिपूच्या या क्रूर मोहिमांमध्ये दडलेली आहेत.

५. जनानखान्यातील अंधार: स्त्रियांची विटंबना

टिपूला 'थोर' ठरवणारे लोक त्याच्या जनानखान्याबद्दल कधीच बोलत नाहीत. श्रीरंगपट्टणमच्या राजवाड्यात ६०० हून अधिक स्त्रिया बंदिस्त होत्या. त्या कोण होत्या? त्या कोणत्या तरी युद्धातील विजयानंतर 'लूट' म्हणून आणलेल्या हिंदू राजांच्या मुली, ब्राह्मणांच्या कन्या आणि सामान्य स्त्रिया होत्या.

कूर्गच्या राजाच्या दोन बहिणींना टिपूने जबरदस्तीने स्वतःच्या जनानखान्यात ओढले होते. नरगुंदचा मराठा किल्लेदार कालोपंत पेठे याची विवाहित मुलगी टिपूने पळवून नेली. या स्त्रियांना स्वतःचा धर्म, स्वतःचे कुटुंब आणि स्वतःचे अस्तित्व विसरायला लावले गेले. ज्याला 'सिटिझन टिपू' म्हटले जाते, त्याच्या राजवाड्यात स्त्रियांचे आयुष्य एखाद्या कैद्यासारखे आणि उपभोगाच्या वस्तूंसारखे होते. इतकेच नाही, तर त्याला नऊ-दहा वर्षांच्या कोवळ्या मुलांची (खच्ची केलेली मुले) आवड होती, ज्यांना तो 'नाचणारी मुले' म्हणून वापरत असे.

६. आंतरराष्ट्रीय कट: भारताला पुन्हा गुलामीत ढकलण्याचे स्वप्न

टिपू ब्रिटिशांविरुद्ध लढला म्हणून त्याला 'स्वातंत्र्यसैनिक' म्हटले जाते. पण तो कोणासाठी लढत होता? भारताच्या स्वातंत्र्यासाठी? की स्वतःच्या इस्लामिक सत्तेच्या विस्तारासाठी?

टिपूने अफगाणिस्तानचा शासक झमान शाह याला लिहिलेली पत्रे उघड करतात की, त्याला अफगाणांना भारतात पाचारण करायचे होते. त्याची योजना अशी होती की, अफगाणांनी दिल्लीतून मराठ्यांना हाकलून द्यावे आणि टिपूने दक्षिणेतून मराठ्यांची शक्ती चिरडून टाकावी. म्हणजे ब्रिटिशांच्या जागी फ्रेंचांना आणि मराठ्यांच्या जागी अफगाणांना आणण्याचे त्याचे स्वप्न होते. हा कोणता 'स्वातंत्र्यवाद' होता? तो भारताला पुन्हा एका परकीय इस्लामिक आक्रमकाच्या हातात सोपवण्यास तयार होता.

७. खोट्या नॅरेटिव्हचा पर्दाफाश: रॉकेट आणि मंदिरे

टिपूने 'रॉकेट'चा शोध लावला, असा दावा केला जातो. पण सत्य हे आहे की, टिपूच्या जन्माच्या शंभर वर्षे आधीपासून भारतीय सैन्यात (मराठा आणि मुघल) 'बाण' नावाचे रॉकेट वापरले जात होते. टिपूने केवळ जुन्या तंत्रज्ञानाचा वापर केला, त्याने कोणतेही नवीन संशोधन केले नाही.

तसेच, त्याने शृंगेरी मठाला दिलेल्या देणग्यांचा खूप गाजावाजा केला जातो. पण इतिहासकार सांगतात की, टिपू अत्यंत अंधश्रद्ध होता. जेव्हा त्याचे राज्य धोक्यात आले, तेव्हा त्याने 'देवाचा कोप' टाळण्यासाठी आणि विजयासाठी ब्राह्मणांकडून 'जप' आणि 'अनुष्ठाने' करवून घेतली होती. एका बाजूला ८,००० मंदिरे पाडायची आणि दुसऱ्या बाजूला भीतीपोटी एका मठाला दान द्यायचे, हा उदारपणा नसून ती केवळ 'राजकीय आणि धार्मिक सोय' होती.

निष्कर्ष: आपण काय शिकलो?

इतिहास हा कोणाला तरी 'हिरो' किंवा 'व्हिलन' ठरवण्यासाठी नसतो, तर तो सत्याचा आरसा पाहण्यासाठी असतो. टिपू सुलतान हा एक पराक्रमी योद्धा जरूर होता, पण त्याच्या पराक्रमाला धर्मांधतेची आणि क्रूरतेची काळी किनार होती. ज्या हातांनी तलवार चालवली, त्याच हातांनी हजारो निरागस हिंदू, ख्रिश्चन आणि कोडवांचे संसार उध्वस्त केले.

आज जेव्हा आपण टिपूचा उदोउदो पाहतो, तेव्हा आपल्याला त्या हजारो पीडित आत्म्यांचा विचार करावा लागेल ज्यांचे अस्तित्व इतिहासाच्या पानातून पुसून टाकले गेले आहे. खरा इतिहास हा पुराव्यांच्या ढिगाऱ्यात दडलेला असतो, सोयीस्कर भाषणांमध्ये नाही. टिपू सुलतानची ही काळी बाजू समजून घेणे म्हणजे केवळ एका राजाचा द्वेष करणे नाही, तर आपल्या पूर्वजांनी सहन केलेल्या यातनांची जाणीव ठेवणे आहे.

सत्य हे कटू असते, पण ते मांडणे आणि समजून घेणे हे सुजाण समाजाचे कर्तव्य आहे.

आज सकाळी रिल्स/ शॉर्ट्स पाहत असताना गजानन भास्कर मेहंदळे याचा व्हिडिओ पाहिला ज्यात ते त्याच्या छोट्या पुस्तकाचा उल्लेख केला. "Tipu Sultan: As He Really Was" आणि उत्सुकतेने त्याची डिजिटल प्रिंट मिळवत काही तासात वाचून काढले. पुस्तक वाचल्यानंतर टिपूचा काळा इतिहास माहिती समजला आणि मला प्रश्न पडला की इतके लिहून ठेवलेले असतानाही धर्मांतर करून विधर्मी झालेल्या आजच्या त्याच लोकांना सत्य, वास्तव का समजत नसेल बरे? त्याच्या एकमेव जादुई पुस्तकाचा अभ्यास, मदरसे, मुल्ला मौलवी याचे खोटे आणि एकांगी  शिकवण त्यांना खरे सत्य वाचण्यापासून, समजून घेण्यापासून परावृत्त करत आहे. हा लेख केवळ त्या धर्मांतर झालेल्या आणि स्वतःला मुसलमान समजणाऱ्या लोकांसाठी नसून समाजातील प्रत्येक लोकसंसाठी आणि विशेषतः माझ्या सनातनी हिंदू लोकांसाठी आहे ज्यांनी डोळ्यावर पट्टी बांधली आहे. शक्य असल्यास हे छोटेखानी पुस्तक तुम्ही नक्की वाचा कदाचित त्यामुळे खरा टिपू किती नीच होता याची जाणीव होईल

आपला 

कथावाचक