आभाळाला हात लावला

नमस्कार मित्रानो, 'कथावाचक' मध्ये पुन्हा एकदा स्वागत. आपण अनेकदा गरिबीतून श्रीमंत झाल्याच्या गोष्टी वाचतो, पण त्या गरिबीच्या दिवसांत एका स्त्रीला नक्की काय सोसावं लागतं, हे एसी रूममध्ये बसून कळणार नाही. आजची ही कथा काल्पनिक नाही, तर ती माझ्या परिचयातील एका अशा माऊलीची आहे, जिने परिस्थितीच्या छाताडावर पाय देऊन आपल्या लेकीचं भविष्य लिहिलं.

शहरातल्या एका जुन्या वाड्यातल्या अंधाऱ्या खोलीत 'मीना' आणि 'सतीश' यांचा संसार सुरू झाला होता. सतीश एका छोट्या फॅक्टरीत काम करायचा. तो माणूस स्वभावाने सरळ होता, पण नशिब मात्र वाकडं निघालं. लग्न होऊन तीन वर्षे झाली, मुलगी 'अन्वी' दोन वर्षांची झाली आणि सतीशला कामावर असतानाच हृदयविकाराचा झटका आला. दवाखान्यात नेईपर्यंत सगळं संपलं होतं.

मीनाचं शिक्षण फक्त सातवी. सतीश गेल्यावर तिसऱ्या दिवशी घरमालक दारात उभा राहिला. "मीनाताई, सतीश होता तोवर ठीक होतं, आता तुम्ही भाडं कसं भरणार? खोली रिकामी करा." ही पहिली चपराक होती वास्तवाची. मीनाने रडत बसण्यापेक्षा पदर खोचला. तिने घरमालकाचे पाय धरले आणि एक महिन्याची मुदत मागितली.

सकाळचे पाच वाजले की मीनाची धावपळ सुरू व्हायची. अन्वीला कुणाकडे सोडायचं? हा मोठा प्रश्न होता. जवळच एक सरकारी अंगणवाडी होती. तिथे अन्वीला सोडून मीना तीन घरांची धुणी-भांडी करायला जाऊ लागली. लोकांच्या घराचा उंबरठा ओलांडताना मिळणारी वागणूक ही 'माणूस' म्हणून नव्हे, तर 'कामवाली' म्हणून असायची.

एकदा अन्वीला ताप होता, पण सुट्टी घेतली तर त्या दिवसाचे पैसे कापले जाणार होते. मीनाने अन्वीला अंगणवाडीच्या कोपऱ्यात झोपवलं आणि जड अंतःकरणाने कामावर गेली. त्या दिवशी भांडी घासताना तिच्या डोळ्यातून पडणारं पाणी आणि नळाचं पाणी एकत्र वाहत होतं. ही फिल्मी गोष्ट नव्हती, तर पोटाची भूक भागवण्यासाठी एका आईने केलेली तडजोड होती.

धुणी-भांडी करून महिनाकाठी जे मिळायचं, त्यात घरभाडं आणि अन्वीचं दूधही नीट भागत नसे. मीनाने ओळखीच्या एका टेलरकडून कापडं आणायला सुरुवात केली. "मीनाताई, फक्त काजे-बटण लावायचे काम आहे, एका शर्टाला ८ आणे मिळतील," टेलरने सांगितलं.

आता मीनाचा दिवस १८ तासांचा झाला होता. रात्री अन्वी झोपली की कंदिलाच्या किंवा मिणमिणत्या बल्बच्या उजेडात मीना शर्टाला बटण लावायला बसायची. कधी कधी सुई बोटात इतकी खोल घुसायची की बोट बधीर व्हायचं. पण त्या एका सुईच्या टोकावर तिचं घर उभं होतं. एका रात्रीत ती ५०-६० शर्टांना बटणं लावायची. सकाळी डोळे सुजलेले असायचे, पण चेहऱ्यावर एकच भाव असायचा— 'आजच्या दिवसाची सोय झाली.'

अन्वी जशी मोठी झाली, तशी गरजा वाढल्या. शाळेचा युनिफॉर्म, पुस्तकं, वह्या. मीनाने कधीच अन्वीला नवीन पुस्तकं घेऊन दिली नाहीत. ती रद्दीवाल्याकडे जाऊन मागच्या वर्षीची पुस्तकं स्वस्त दरात विकत आणायची. शाळेत इतर मुली जेव्हा नवीन वॉटर बॅग दाखवायच्या, तेव्हा अन्वी वापरलेल्या बिसलेरीच्या बाटलीत पाणी प्यायची.

वास्तव हे होतं की, मीनाने स्वतःसाठी गेल्या १० वर्षांत एकही नवीन साडी घेतली नव्हती. लोकांच्या घरून मिळणारे जुने कपडे ती स्वतःसाठी वापरायची, पण अन्वीचे कपडे नेहमी स्वच्छ आणि नीटनेटके असायचे. अन्वीला एकदा शाळेत सहलीला जायचं होतं, ५०० रुपये फी होती. मीनाने सलग तीन रात्री जागून जास्तीचं शिलाई काम केलं आणि अन्वीच्या हातात पैसे ठेवले. त्या पैशांना रक्ताचा आणि कष्टाचा वास होता.

अन्वी १० वीला ९२ टक्के घेऊन पास झाली. आता खरा संघर्ष सुरू झाला. अन्वीला डॉक्टर व्हायचं होतं. पण डॉक्टरकीची फी? मीना थबकली. "बेटा, आपण साधी माणसं, आपल्याला हे झेपेल का?" पण अन्वीने आईचे हात हातात घेतले. "आई, तू आतापर्यंत मला कधीच कमी पडू दिलं नाहीस, आता फक्त थोडा धीर धर."

अन्वीने शहरातल्या एका मोठ्या लायब्ररीत 'क्लीनिंग'चं काम धरलं, जेणेकरून तिला तिथे मोफत अभ्यास करता येईल. आई सकाळी लोकांची भांडी घासायची आणि मुलगी दुपारी लायब्ररी झाडायची. या काळात समाजाने खूप टोमणे मारले. "कशाला पोरीला इतकं शिकवतेस? उद्या लग्न करून दुसऱ्याच्या घरीच जाणार आहे ना?" पण मीनाचं उत्तर एकच होतं— "माझी पोर माझं नशिब बदलणार आहे."

अन्वीला नीट (NEET) परीक्षेत स्कॉलरशिप मिळाली. सरकारी कोट्यातून नंबर लागला. कॉलेजची फी भरण्यासाठी मीनाने आपल्या लग्नाची शेवटची आठवण— सोन्याची नथ मोडली. पुढची पाच वर्षे अन्वीने फक्त पुस्तकांना आपला देव मानलं. तिने पाहिलेलं गरिबीचं वास्तव तिला झोपू देत नव्हतं.

आणि तो दिवस उजाडला... अन्वीने डॉक्टरकीची पदवी पूर्ण केली. ज्या दिवशी अन्वीच्या नावापुढे 'Dr.' लागलं, त्या दिवशी मीना नेहमीप्रमाणे लोकांच्या घरची भांडी घासत होती. अन्वी पांढरा कोट घालून त्या बंगल्याच्या दारात उभी राहिली. मालकिणीला वाटलं अन्वी काहीतरी मागायला आली आहे. पण अन्वीने आईचा हात धरला आणि म्हणाली, "आई, चल... आजपासून तू कोणाचीही भांडी घासणार नाहीस. तुझं काम संपलंय!"

मीनाच्या हाताला साबणाचा फेस होता, पण चेहऱ्यावर जे समाधान होतं, ते कोणत्याही श्रीमंतीत नव्हतं. ज्या बोटांनी हजारो बटणं लावली होती, त्याच बोटांना आज आपल्या लेकीच्या स्टेथोस्कोपचा स्पर्श झाला होता.

मित्रांनो, यश हे सहज मिळत नसतं. ते मिळवण्यासाठी स्वाभिमानाची किंमत मोजावी लागते. मीनाताईंची ही गोष्ट काल्पनिक नाही, तर ती एका जिवंत संघर्षाची साक्ष आहे. गरिबी माणसाला तोडू शकते, पण जर तुमच्यात आईसारखा संयम आणि मुलीसारखी जिद्द असेल, तर तुम्ही नशिबाच्या रेषा स्वतःच्या हाताने बदलू शकता.

ही कथा तुम्हाला कशी वाटली? आयुष्यात कधी खचलात तर या मीनाताईंच्या 'काजे-बटणांची' आठवण काढा, तुम्हाला लढण्याचं बळ मिळेल.

#प्रेरणादायककथा

#motivation

#कुटुंब