प्रवासातील ती ती आणि मी katha

कॉलेज संपलं आणि आयुष्याची खरी लढाई सुरू झाली. पदवीची भेंडोळी हातात होती, पण नोकरी काही मिळत नव्हती. अखेर एका कंपनीत तुटपुंज्या पगारावर सुपरवायझरची नोकरी मिळाली. घरापासून कंपनी लांब, त्यामुळे रोजचा दीड-दोन तासांचा एस.टी. (ST) बसचा प्रवास माझ्या नशिबी आला होता. खिडकीची हवा खात, कानात हेडफोन घालून गाणी ऐकणे आणि शून्यात नजर लावून भविष्याची चिंता करणे, हाच माझा दिनक्रम होता.

पण, या कंटाळवाण्या प्रवासात एक 'वळण' आलं. ती साधारणतः तिसऱ्या किंवा चौथ्या स्टॉपवर चढायची. साधीशीच होती ती. ना भडक मेकअप, ना फॅशनेबल कपडे. साधा पंजाबी ड्रेस, एका खांद्यावर पर्स आणि कपाळावर छोटीशी टिकली. ती बसमध्ये चढली की, माझी नजर आपसूकच दरवाजाकडे वळायची. सुरुवातीला हे फक्त कुतूहल होतं, पण हळूहळू ती सवय बनली.

गर्दीच्या वेळी ती चढली की तिला जागा मिळायची नाही. मग मी हळूच माझी खिडकीची हक्काची सीट सोडून, "बसा तुम्ही" म्हणत तिला जागा द्यायलो. सुरुवातीला तिने फक्त मान हलवून आभार मानले, पण नंतर नंतर त्या जागेसाठी आमचा एक मूक करारच झाला होता. मी तिच्यासाठी सीट पकडून ठेवायलो आणि ती आली की हसून तिथे बसायची. आमच्यात शब्दांची देवाणघेवाण कधीच झाली नाही, पण डोळ्यांची भाषा मात्र आम्हा दोघांनाही उमजत होती.

कधीतरी तिचे केस वाऱ्यावर उडायचे, तेव्हा ते सावरताना तिची होणारी धांदल बघायला मला आवडायचं. कधी ड्रायव्हरने अचानक ब्रेक मारला, तर होणाऱ्या धक्क्याने आमचा स्पर्श व्हायचा आणि अंगावर एक काटा यायचा. पण मी मर्यादेचा उंबरठा कधीच ओलांडला नाही. मनात अनेकदा यायचं की, "आज तिला नाव विचारूया" किंवा "कुठे कामाला आहात?" असं विचारूया. पण परत तोच मध्यमवर्गीय न्यूनगंड आडवा यायचा "माझा पगार किती? माझं भविष्य काय? आणि समजा ती नाही म्हणाली, तर उद्यापासूनचा हा प्रवासही अवघड होऊन जाईल." या विचाराने ओठांवर आलेले शब्द तिथेच विरून जायचे.

असेच सहा-आठ महिने गेले. तो प्रवास आता मला कंटाळवाणा वाटत नव्हता, उलट मी त्या ४० मिनिटांच्या प्रवासाची वाट पाहू लागलो होतो. मला वाटायचं, हे असंच चालत राहावं. पण नियतीला ते मान्य नसावं.

एके दिवशी ती बसमध्ये चढलीच नाही. मला वाटलं सुट्टी असेल. दुसऱ्या दिवशीही ती दिसली नाही. आठवडा उलटला, पंधरवडा गेला... ती पुन्हा कधीच त्या स्टॉपवर दिसली नाही. माझ्या मनात प्रश्नांचं काहूर माजलं होतं. तिने नोकरी सोडली असेल? आजारी असेल? की घर बदललं असेल? बेचैनी वाढू लागली होती, पण शोध घेणार तरी कसा? ना नाव माहीत होतं, ना गाव.

जवळपास एका महिन्यानंतर, मी त्याच स्टॉपवरून बसने जात होतो. सहज खिडकीतून बाहेर पाहिलं आणि काळजाचा ठोका चुकला. ती तिथेच उभी होती. पण आज ती एकटी नव्हती. एका बाईकवर बसलेल्या तरुणाशी ती हसून बोलत होती. तिच्या गळ्यात मंगळसूत्र होतं आणि हातात हिरवा चुडा चमकत होता. ती आनंदी दिसत होती... खूप आनंदी.

त्या क्षणी मला नक्की काय वाटलं हे सांगणे कठीण आहे. थोडं दुःख झालं, थोडा हेवा वाटला, पण त्याहून जास्त एक विचित्र शांतता जाणवली. जसं एखादं आवडतं गाणं अर्ध्यावर बंद पडावं, तशी आमची 'अव्यक्त' कहाणी तिथेच संपली होती.

आज मागे वळून पाहताना लक्षात येतं की, ते प्रेम होतं की फक्त सहवासाचं आकर्षण? कदाचित ते एक मानसिक आधार (Emotional Support) असावं. त्या संघर्षाच्या काळात, रोजच्या धावपळीत, कोणाचं तरी आपल्याकडे बघून हसणं, आपल्यासाठी थांबणं, हेच मला जगण्याचं बळ देत होतं. प्रत्येक गोष्ट पूर्ण झालीच पाहिजे असं नाही. काही नाती ही पुलाखालच्या पाण्यासारखी असतात, ती फक्त वाहून जाण्यासाठीच असतात, साठून राहण्यासाठी नाही. तिचं ते हसणं आणि तो मूक संवाद आजही आठवला की चेहऱ्यावर हसू येतं. त्यामुळेच मित्रांनो, "तिला मी मिळवू शकलो नाही" याचं दुःख करण्यापेक्षा, "काही काळ का होईना, ती माझ्या प्रवासाचा हिस्सा होती" यातच सुख मानणं मला जास्त योग्य वाटतं. कारण, आयुष्याच्या प्रवासात काही प्रवासी फक्त आपली सोबत करण्यासाठी येतात, मुक्कामाला पोहोचण्यासाठी नाही!..…...