दशावतार : नरसिंह अवतार

दशावतार कथेतील आपली चौथी कथा आहे नरसिंह अवतार कथा

हिरण्यकश्यपू हा कश्यप ऋषी व दिती यांचा पुत्र होता. तो एक असुर राजा होता आणि प्रचंड अहंकारी होता. त्याने कठोर तप करून ब्रह्मदेवाला प्रसन्न केले आणि अमरत्वासारखे वरदान मिळवले. त्याला हे वरदान होते की, तो ना दिवसा मरेल ना रात्री, ना माणसाकडून मरेल ना प्राण्याकडून, ना घरात मरेल ना बाहेर, ना जमिनीवर मरेल ना आकाशात. या वरदानामुळे हिरण्यकश्यपू अधिक गर्विष्ठ झाला आणि त्याने स्वतःला देव मानायला सुरुवात केली. तो श्री विष्णूचा कट्टर शत्रू बनला आणि सर्वांना फक्त त्याची पूजा करण्याचा आदेश दिला पण हिरण्यकश्यपूचा पुत्र प्रल्हाद हा बालपणापासूनच श्री विष्णूचा निष्ठावान भक्त होता. त्याला हिरण्यकश्यपूने विष्णूची पूजा करू नये असे खूप सांगितले, परंतु प्रल्हादने वडिलांचे म्हणणे मानले नाही. प्रल्हादाच्या भक्तीमुळे हिरण्यकश्यपू फार रागावला आणि त्याने प्रल्हादाला अनेक यातना दिल्या. त्याला विष पाजण्याचा, उंच डोंगरावरून खाली फेकण्याचा आणि हत्तीच्या पायाखाली चिरडण्याचा प्रयत्न केला, पण प्रल्हाद नेहमी श्री विष्णूच्या कृपेने वाचत राहिला, प्रल्हादाचा विश्वास आणि भक्ती पाहून हिरण्यकश्यपू अधिक चिडला आणि त्याने प्रल्हादाला विचारले, "तुझा विष्णू सर्वत्र आहे असे तू म्हणतोस. तो कुठे आहे?" यावर प्रल्हादाने उत्तर दिले, "श्री विष्णू सर्वत्र आहेत. ते प्रत्येक कणात आहेत." हिरण्यकश्यपूने त्याला आव्हान देत एका खांबावर प्रहार केला आणि विचारले, "तुझा विष्णू या खांबात आहे का?"

त्या खांबातून अचानक नरसिंह (अर्धवट मानव आणि अर्धवट सिंह) प्रकट झाला. नरसिंह हा श्री विष्णूचा अवतार होता, जो हिरण्यकश्यपूच्या वधासाठी प्रकट झाला होता. नरसिंहाने हिरण्यकश्यपूला सूर्यास्ताच्या वेळी दरवाजाच्या उंबऱ्यावर पकडले, जे घरातही नव्हते आणि बाहेरही नव्हते. त्याला ना जमिनीवर ठेवले ना आकाशात, तर उंबऱ्यावर मांडीवर ठेवले. नरसिंहाने आपल्या तीक्ष्ण नखांनी हिरण्यकश्यपूला ठार मारले, ज्यामुळे ब्रह्मदेवाच्या वरदानाचे पालन झाले. हिरण्यकश्यपूच्या मृत्यूनंतर नरसिंहाने प्रल्हादाला आशीर्वाद दिला आणि त्याला एक आदर्श भक्त मानले. श्री विष्णूने अशा प्रकारे धर्म आणि सत्याचे रक्षण केले.

ही कथा भक्ती, श्रद्धा आणि सत्य यांचा विजय दर्शवते. प्रल्हादाच्या भक्तीमुळे आपण कोणत्याही अडचणींवर मात करू शकतो, हा या कथेतून मिळणारा संदेश आहे.

क्रमशः

जयोस्तुते..